Canlı Taşın Tefekkür Daveti

Çöl, hayatın en zorlu sahnelerinden biridir. Su neredeyse yoktur, güneş kavurucudur, rüzgâr kumla birlikte sabrı da aşındırır. İşte tam bu şartlarda, insanın, “Burada hayat olmaz” dediği yerde, Lithops yaşar. Yaşamakla da kalmaz; ölçülü ve zarif bir hayat sürer.

Lithops, Güney Afrika ve Namibya’nın kurak bölgelerine has, Aizoaceae (buz çiçeğigiller) familyasından sıra dışı bir sukulenttir. Adı Yunanca lithos (taş) ve ops (görünüm) kelimelerinden gelir: “Taşa benzeyen” demektir. Bu isim bir benzetme değil, tam anlamıyla bir hayatta kalma stratejisidir.

Halk arasında canlı taş olarak bilinen Lithops, adını gerçekten hak eder. Çünkü o, hayatta kalmak için dikkat çekmeyi değil, kaybolmayı seçmiştir. Taşa benzeyerek var olur; görünmezliği bir korunma kalkanı hâline getirir.

Bu sayede otçul hayvanlardan korunur, aşırı güneş ışığını doğrudan almaz, rüzgâr ve kum fırtınalarından minimum etkilenir. Yani Lithops, çölde hayatta kalmak için göze görünmemeyi seçmiştir. Bu, doğada nadir görülen ama çok etkili bir dirençtir.

Bu, Allah’ın benzersiz yaratmasıyla bize sunduğu en çarpıcı derslerden biridir: Her varlık, hayatta kalmak için görünmek ya da ‘bağırmak’ zorunda değildir.

Lithops’un iki etli yaprağı, çölde aylarca sürecek susuzluğa dayanabilecek şekilde yaratılmıştır. İçinde suyu tutar, dışarıya neredeyse hiç kayıp vermez. Öyle ki fazla su, bu bitki için bir lütuf değil, tehdittir. İnsanın, “ne kadar çok, o kadar iyi” zannına karşılık Lithops, “yeterince”nin hikmetini anlatır.

Doğal ortamında aylarca hiç yağmur yağmayabilir ve Lithops bu süre boyunca tek damla suya ihtiyaç duymaz. Hatta ilginçtir, fazla su onu öldürebilir. Bu yönüyle Lithops, “Hayat çoğundan değil, tam kararında olandan beslenir” dedirten bir canlıdır.

Bu bitkinin büyük kısmı toprağın altındadır. Yeryüzüne sadece küçük bir yüzeyini çıkarır. O yüzeyde ise yarı saydam bir pencere bulunur. Işık buradan içeri süzülür, fotosentez içeride gerçekleşir. Lithops, güneşle bile mesafeli bir ilişki kurar. Ne tamamen kaçar, ne de kendini yakar. Hayatla kurulan bu ölçülü temas, bir rastlantı değil, Allah’ın kâinatta yarattığı ince ayarlanmış düzenin bir parçasıdır.

Lithops’un belki de en çarpıcı tarafı, yenilenme biçimidir. Her yıl, eski yapraklarının içinden yeni bir yaprak çifti doğar. Eski olan, içindeki tüm suyu ve özü yeniye aktarır; sonra yavaş yavaş yok olur. Dışarıdan bakıldığında bir çözülme, bir tükeniş gibi görünen bu hâl, aslında içeride sessiz bir doğumdur. Eskinin tükenişi, yeninin rızkı olur. Bu döngü, yaratılışın en yalın ama en derin hakikatlerinden birini müjdeler: Yok oluş gibi görünen şey, çoğu zaman bir hazırlıktır.

Ve bütün bu sadeliğin, bütün bu ketumluğun ardından Lithops, zamanı geldiğinde çiçek açar. Taşın ortasından çıkan zarif bir çiçek… Ne büyük, ne gösterişli. Ama tam olması gerektiği kadar güzel. Çölün ortasında, aylarca susuz kalmış bir canlının böylesine ince bir estetikle konuşması, yaratılışın sanat yönünü inkâr edilemez biçimde ortaya koyar. Sanat, çoğu zaman detaylarda saklıdır. Ve yaratılış, en çok da ölçüde kendini belli eder.

Belki de bu yüzden canlı taş, sadece bir bitki değildir. O, çölde yazılmış sessiz bir tefekkür metni; dikkatle bakana sunulmuş canlı bir âyettir.

Zafer Bilim Araştırma Dergisi, Mayıs